Qazaqstan Prezıdenti táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bastap tamyrlas, taǵdyrlas, bir kezderi Túrkistan dep atalǵan ulanǵaıyr aımaq – Ortalyq Azııanyń ortaq máselelerin ózara sheshýdi kózdeıtin ıntegrasııalyq bastamalar kóterip kelgeni belgili. Osy maqsatta irgeles elderdiń basshylaryn tarıhı Ordabasyǵa shaqyryp, Ortalyq Azııa elderiniń odaǵyn qurýdy da usyndy. Alaıda aımaq elderi yntymaqtastyqty jandandyratyn bul bastamalarǵa túrli sebeptermen laıyqty deńgeıde qoldaý kórsete almaı keldi.
2017 jylǵy 22 qyrkúıekte Nıý-Iorkte AQSh-tyń sol kezdegi memlekettik hatshysy R.Tıllerson men Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, О́zbekstan elderi syrtqy ister mınıstrleriniń jáne Túrikmenstannyń turaqty ókiliniń qatysýymen S5+1 formatyndaǵy jıyn ótti. Osy kezdesýde de, Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń bıylǵy qańtardaǵy AQSh-qa saparynda da Aq úı basshylyǵy Ortalyq Azııadaǵy ıntegrasııalyq bastamalarǵa úlken qyzyǵýshylyq bildirdi. Tramp ákimshiligi Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdyń ýshyǵýyna baılanysty Ortalyq Azııaǵa basymdyq berýge beıil ekenin ańǵartty. Baýyrlas bes memlekettiń ózara jaqyndasýǵa degen nıeti ıntegrasııalyq qadamdardyń durys sheshim ekenin kórsetip, Ortalyq Azııa elderi basshylarynyń kezdesýin ótkizip turý josparlanǵan edi. Bul qadamdar aımaqtaǵy ıntegrasııalyq prosesterdiń bolashaǵy jóninde jaǵymdy boljamdar jasaýǵa múmkindik beredi.
О́zbekstannyń tizginin óz qolyna alǵan alǵashqy aılardan bastap jańa prezıdent Shavkat Mırzııoevtiń óńirdegi kórshilermen qarym-qatynasty jandandyrýǵa degen oń talaby baıqaldy. Ol О́zbekstan syrtqy saıasatynda Ortalyq Azııaǵa aıryqsha basymdyq beretinin jarııalady. Prezıdent Mırzııoev istiń adamy ekenin kórsetip, Túrikmenstanǵa, Qazaqstanǵa, Qyrǵyzstanǵa jáne Tájikstanǵa resmı saparmen bardy. Elbasy Nursultan Nazarbaev ta ońtústiktegi kórshimizge jyly iltıpat bildirip, ekonomıkalyq baılanysty damytýǵa basymdyq berdi. Nátıjesinde, 2017 jyldyń naýryzynda qazaq-ózbek kásipkerleri arasynda jalpy quny 1 mlrd AQSh dollaryna teń 74 kelisim-shart jasaldy. Al byltyrǵy ekijaqty saýda-sattyq kólemi alǵash ret 2 mlrd dollarǵa jetti. Munymen shektelmeı, Elbasy 2018 jyldy Qazaqstandaǵy О́zbekstan jyly etip jarııalady. Bul N.Nazarbaevtyń ózbek halqy men jańa basshyǵa kórsetken qoldaýy edi.
Qazaqstan men О́zbekstan – ekonomıkasy boıynsha Ortalyq Azııadaǵy eń iri eki memleket ekeni belgili. Eki el arasyndaǵy yntymaqtastyq aımaqtaǵy ózge elderdiń de ıntegrasııaǵa degen umtylysyn arttyra tústi. Barlyq taraptyń kelisimimen Túrikmenstannyń elektr energııasy О́zbekstan arqyly Qazaqstan men Qyrǵyzstanǵa jetkiziletin boldy. Osylaısha О́zbekstan men Tájikstan arasyndaǵy sý elektr stansııasyn salý boıynsha uzaq jyldarǵa sozylǵan kelispeýshilik te joıylǵaly otyr. Elbasy atap ótkendeı, aımaqtyq ıntegrasııanyń kúsheıýi Ámýdarııa men Syrdarııa arasynda ornalasqan 70 mln halyqqa paıdaly bolmaq.
Ortalyq Azııa lıderleriniń alǵashqy konsýltatıvti kezdesýi 15 naýryzda Astanada ótti. Elordaǵa jınalǵan memleket basshylary aımaqtyq negizgi máselelerdi talqylady. Jıyn arqyly ásirese, mádenı baılanystar arta tústi. Kezdesý qarsańynda Sh.Mırzııoev uly Abaıdyń shyǵarmashylyq murasyn nasıhattaý jónindegi qaýlyǵa qol qoıdy. О́z kezeginde Elbasy sheshimimen Astanada túrki halyqtarynyń ortaq maqtanyshy, ózbek halqynyń uly perzenti Álisher Naýaıge eńseli eskertkish ornatylatyn boldy.
Aımaq kóshbasshylarynyń araǵa toǵyz jyl salyp, túrki elderiniń jańa jyly, jańarý men jańǵyrýdyń rámizi ispetti Naýryz meıramynyń qarsańynda Astanada kezdesýiniń sımvoldyq máni zor. Sondyqtan osy jolǵy bas qosý aımaqtaǵy ıntegrasııalyq amaldardy ınstıtýsııalandyrý úshin óte mańyzdy dep oılaımyz. Sebebi kelesi jyly Tashkentte ótetin alqaly basqosý dástúrli jıyn sıpatyna ıe bola bastady.
AQSh-tyń Reseı jáne Eýrazııa boıynsha tanymal sarapshysy Frederık Starr óziniń «Joǵalǵan shamshyraq» atty eńbeginde «...Ortalyq Azııa birneshe ǵasyr buryn saıası jáne ekonomıkalyq álemniń negizi jáne Eýrazııadaǵy ǵylymnyń, fılosofııanyń jáne zııatkerlik ómirdiń ortalyǵy boldy» dep jazady. Tarıhı kezdesý barysynda N.Nazarbaev atap ketkendeı, aımaqtaǵy óz problemalarymyzdy ózimiz sheshýdi nyqtap qolǵa alsaq, Ortalyq Azııa elderiniń áleýetin Starr myrza sıpattaǵan mártebege qaıta jetkizýge ábden bolady.
Darhan QYDYRÁLI, «Egemen Qazaqstan»